اين سخن به ميان مىآيد كه اگر فلس يك نوع ما هي با چشم معمولى ديده نشود ، امّا به وسيلهء دوربين [ كذا ] بتوان آن را مشاهده كرد ، يا اين كه تودهء مردم نتوانند فلس آن را تشخيص دهند ، ولى أهل فن بگويند كه داراى فلس است ، ظاهر آن است كه اين مقدار در جواز اكل آن كفايت مىكند ونمىتوان گفت كه بايد فلس آن با چشم معمولى ديده شود . به عبارت ديگر ، جواز اكل بر وجود واقعي فلس مترتّب است . در ما نحن فيه نيز گرچه در روايات ، كلمهء « رؤيت » آمده ، امّا از ادلّه استفاده مىشود كه ملاك وجود واقعي هلال است « 1 » . پاسخ : نويسنده اين نكته را شاهد بر صدق « رؤيت » بر رؤيت با ابزار دانسته‌اند . البتة صدق « رؤيت » بر رؤيت با ابزار مسلّم است ، ونيازى به شاهد ندارد ، ولى مثال مذكور به كلّى با مسألهء مورد بحث ما بيگانه است ؛ زيرا در مسأله ما در لسان ادلّه « رؤيت هلال » اخذ شده است ؛ از اين رو اين بحث پيش مىآيد كه مراد از رؤيت ، چه رؤيتي است وآيا شامل رؤيت با ابزار نيز مىشود يا نه ؟ ولى در شرط بودن وجود فلس براي حلال بودن ما هي چنين نيست ، يعنى در ادلّه « وجود واقعي فلس » شرط دانسته شده است نه « رؤيت فلس » تا بحث شود كه آيا شامل رؤيت با ميكروسكوپ ومانند آن مىشود يا نه ؟ به عبارت ديگر ، وجود واقعي فلس شرط است واز هر طريقي كه احراز شد كافى است : . . . أنّ أمير المؤمنين عليه السّلام . . . يقول : « لا تأكل من السمك إلّا شيئا عليه فلوس » « 2 » . - قال الصادق عليه السّلام : « كلّ من السمك ما كان له فلوس ، ولا تأكل منه ما ليس له فلس » « 3 » . بنابراين قياس مسأله ما به فلس دار بدون ما هي ، مع الفارق ونادرست است واين كه مرقوم فرموده‌اند : « جواز اكل بر وجود واقعي فلس مترتّب است . در ما نحن فيه نيز گرچه در روايات ، كلمهء « رؤيت » آمده ، امّا . . . ملاك وجود واقعي هلال است » . در پاسخ مىگوييم : اگر همان گونه كه وجود واقعي فلس ملاك است ، وجود واقعي « هلال » ملاك باشد ، پس اين همه تأكيد بر « رؤيت » براي چيست ؟ اگر چنين بود لازم مىبود كه حد اقلّ در يك روايت - مثلا وارد شده باشد : « إذا وجد الهلال فصوموا . . . » يا « إذا علمتم بوجود الهلال . . . » يا « إذا تيقّنتم بوجود الهلال . . . » يا « إذا تحقّق الهلال . . . » . پس چرا اين همه ، در أحاديث بر

--> ( 1 ) . فقه أهل البيت عليهم السّلام ، شماره 43 ، ص 182 ، « اعتبار ابزار جديد در رؤيت هلال » . ( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 24 ، ص 128 ، أبواب الأطعمة والأشربة ، باب 8 ، ح 3 . ( 3 ) . وسائل الشيعة ، ج 24 ، ص 129 ، أبواب الأطعمة والأشربة ، باب 8 ، ح 7 .